Ana sayfa › Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Yayın: 15 Kasım 2026 · Hazırlayan: halk.site editörlüğü
Haftalık çalışma süresini aşan her saat, çalışana normal saat ücretinden daha yüksek bir ücretle ödenmek zorundadır. Ancak bordrolarda en çok hata yapılan, en sık “maaşa dahil” denilerek geçiştirilen kalem de fazla mesaidir. Bu rehberde fazla çalışmanın ne olduğunu, saatlik ücretin nasıl bulunduğunu, zam oranlarını ve yıllık sınırı örnek hesapla anlatıyoruz.
Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma arasındaki fark
4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir. Kanun, bu süreyi aşıp aşmamaya göre iki ayrı kavram tanımlar:
| Kavram | Ne zaman oluşur? | Saat ücreti zammı |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışmalar | %50 |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatin altındaysa, o süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışmalar | %25 |
Örneğin iş sözleşmesinde haftalık 40 saat çalışma kararlaştırılan biri bir hafta 48 saat çalışırsa, 40 ile 45 arasındaki 5 saat fazla sürelerle çalışma (%25 zamlı), 45’i aşan 3 saat ise fazla çalışma (%50 zamlı) sayılır.
Saatlik ücret nasıl bulunur?
Fazla mesai hesabının ilk adımı, çalışanın saatlik brüt ücretini bulmaktır. Aylık ücretle çalışanlarda yerleşik yöntem, aylık brüt ücreti 225’e bölmektir. Bu sayı, ayda 30 gün ve haftada 45 saat üzerinden hesaplanan aylık çalışma saatini ifade eder (45 saat ÷ 6 gün × 30 gün = 225).
Fazla mesai ücreti adım adım nasıl hesaplanır?
- Saatlik brüt ücreti bulun: Aylık brüt ücret ÷ 225.
- Zamlı saat ücretini bulun: Fazla çalışmada saatlik ücret × 1,5; fazla sürelerle çalışmada × 1,25.
- Toplam fazla mesaiyi bulun: Zamlı saat ücreti × fazla çalışılan saat.
- Kesintileri uygulayın: Fazla mesai ücreti normal ücret gibi SGK primine, işsizlik sigortasına, gelir vergisine ve damga vergisine tabidir.
Örnek hesap. Aylık brüt ücreti 33.750 TL olan bir çalışan, ay içinde haftalık 45 saati aşan toplam 12 saat fazla çalışma yapıyor.
Saatlik brüt ücret: 33.750 ÷ 225 = 150 TL
Zamlı saat ücreti: 150 × 1,5 = 225 TL
Brüt fazla mesai ücreti: 225 × 12 = 2.700 TL
Bu tutar o ayın brüt ücretine eklenir ve bordroda diğer kazançlarla birlikte vergilendirilir.
Fazla mesainin sınırları
- Yıllık sınır: Bir çalışana yaptırılabilecek fazla çalışma yılda 270 saati geçemez.
- Günlük sınır: Fazla mesai dahil günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz.
- Onay şartı: Fazla çalışma için çalışanın yazılı onayı alınır. Fazla Çalışma Yönetmeliği’ne göre bu onay iş sözleşmesinin yapılması sırasında ya da her yıl başında alınabilir.
- Gece çalışması: Gece çalışmaları (20.00–06.00 arası) kural olarak 7,5 saati geçemez; gece döneminde fazla çalışma yaptırılması sınırlıdır.
Fazla mesai yaptırılamayacak kişiler
18 yaşından küçükler, gebe ve emziren çalışanlar, sağlık nedeniyle günde en çok 7,5 saat ya da daha az çalışılması gereken işlerde çalışanlar ve kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlara fazla çalışma yaptırılamaz.
Serbest zaman: ücret yerine izin
Çalışan isterse fazla çalışma ücreti yerine izin kullanabilir. Bu durumda fazla çalıştığı her bir saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman hakkı doğar. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmaksızın kullandırılır.
Fazla mesai nasıl ispat edilir?
Fazla mesai alacağı, en sık uyuşmazlık çıkan işçi alacaklarından biridir. Uyuşmazlık hâlinde fazla çalışma yaptığını ispat yükü kural olarak çalışandadır. İşe giriş-çıkış kayıtları (kart okuyucu, turnike), puantaj cetvelleri, iş e-postalarının gönderim saatleri, vardiya listeleri ve tanık beyanları en sık kullanılan delillerdir. Bordroda fazla mesai ödendiği görünüyor ve çalışan bu bordroyu ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, ödenenden fazla çalışma yapıldığını ispat etmek zorlaşır.
Fazla mesai alacağında zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu nedenle uzun süre karşılığı ödenmeyen fazla çalışmaları, iş ilişkisi devam ederken bile kayıt altına almak çalışanın yararınadır.
Sık sorulan sorular
Fazla mesai yapmak zorunlu mu?
Hayır. Fazla çalışma yapılabilmesi için çalışanın onayı gerekir. Onay vermeyen çalışan fazla mesaiye zorlanamaz ve bu nedenle iş sözleşmesi geçerli bir sebeple feshedilemez. Zorunlu nedenler ve olağanüstü hâller gibi kanunda sayılan istisnalar saklıdır.
Fazla mesai ücreti maaşa dahil edilebilir mi?
İş sözleşmesine “ücrete fazla çalışma dahildir” şeklinde bir madde konabilir; ancak yargı kararlarına göre bu madde yalnızca yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmayı kapsar. Bu sınırı aşan fazla çalışmalar için ayrıca zamlı ücret ödenmesi gerekir.
Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi?
Evet. Çalışan isterse fazla çalıştığı her saat için zamlı ücret yerine bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir. Bu serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır.
Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 41, 63 ve 69; İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta bir iş hukuku avukatına ya da arabulucuya danışın.
Diğer rehberler